Afgebroken onderhandelingen: wanneer heeft u recht op compensatie?

In het Nederlandse recht geldt het uitgangspunt van contractsvrijheid. Partijen zijn vrij om te onderhandelen en ook vrij om die onderhandelingen af te breken. Toch kan het afbreken in bepaalde gevallen leiden tot een plicht om de kosten of zelfs de gemiste winst van de wederpartij te vergoeden.

Het uitgangspunt: afbreken mag

Zolang er geen overeenkomst is, mag iedere partij de onderhandelingen beëindigen. Onderhandelen brengt kosten mee, en die komen in beginsel voor eigen rekening. Wie onderhandelt, weet dat de uitkomst onzeker is.

De uitzondering: gerechtvaardigd vertrouwen

Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad kan het afbreken onaanvaardbaar zijn wanneer de wederpartij er gerechtvaardigd op mocht vertrouwen dat er een overeenkomst zou komen, of wanneer andere bijzondere omstandigheden het afbreken onaanvaardbaar maken. Daarbij wordt ook gekeken naar de mate waarin en de wijze waarop de afbrekende partij zelf tot dat vertrouwen heeft bijgedragen, en naar de belangen van beide partijen. Het gaat om een beoordeling van alle omstandigheden, waarbij de rechter terughoudend is.

Wat kan worden vergoed?

Is het afbreken onaanvaardbaar, dan kan de afbrekende partij schadeplichtig zijn. Meestal gaat het om vergoeding van de gemaakte kosten, zoals advieskosten en voorbereidingskosten. Alleen in bijzondere gevallen kan ook de gemiste winst worden toegewezen, als de wederpartij erop mocht vertrouwen dat de overeenkomst er zou komen. In uitzonderlijke situaties kan de rechter zelfs bevelen dat de onderhandelingen worden voortgezet.

Welke factoren spelen een rol?

In de praktijk wegen onder meer mee hoe ver de onderhandelingen waren gevorderd, of er al overeenstemming was over de belangrijkste punten, of er al uitvoering was gegeven aan de toekomstige samenwerking, en welke toezeggingen en signalen er zijn gegeven. Ook de reden van het afbreken is van belang, bijvoorbeeld een onverwachte wijziging in de omstandigheden.

Intentieverklaringen en voorbehouden

Veel partijen leggen de stand van de onderhandelingen vast in een intentieverklaring of letter of intent. Zo'n document kan duidelijk maken wat al is afgesproken en wat niet, en onder welke voorwaarden de onderhandelingen mogen worden beëindigd. Een voorbehoud zoals "onder voorbehoud van goedkeuring door de directie" of "subject to contract" kan helpen om het vertrouwen van de wederpartij te beperken, mits u zich daar in de praktijk ook naar gedraagt.

Wat kunt u doen als u de onderhandelingen wilt beëindigen?

Wees tijdig en duidelijk. Geef aan waarom u niet verder wilt en voorkom dat de wederpartij nog kosten maakt in de veronderstelling dat de overeenkomst er komt. Wie de onderhandelingen afbreekt nadat hij de wederpartij lang in de waan heeft gelaten, loopt meer risico dan wie vroeg en open communiceert.

Internationaal

Bij onderhandelingen met een buitenlandse partij is de vraag welk recht de precontractuele fase beheerst. Het Duitse recht kent bijvoorbeeld eigen regels over aansprakelijkheid in de precontractuele fase. Maak ook daarover vroeg afspraken.

Dit artikel bevat algemene informatie en is geen juridisch advies. Wet en rechtspraak kunnen wijzigen en de uitkomst hangt altijd af van de omstandigheden van uw situatie. Voor advies over uw zaak kunt u contact met ons opnemen.